Yenilenebilir Enerji için RED Direktifi - Gereklilikler

» Yenilenebilir Enerji Direktifinin Arka Planı ve Yasama Bağlamı

Avrupa Birliği’nin genel iklim hedefi, hukuken bağlayıcı Avrupa İklim Yasası (AB Tüzüğü 2021/1119) uyarınca 2050’ye kadar iklim nötrlüğüne ulaşmaktır. 18 Ekim 2023 tarihinde kabul edilen (AB) 2023/2413 Direktifi, enerji ve iklim mevzuatını AB’nin ara hedefi olan 1990 seviyelerine kıyasla 2030’a kadar sera gazı emisyonlarını %55 azaltma hedefiyle uyumlu hâle getiren “Fit for 55” yasama paketinin kritik bir parçasını oluşturur.

Direktif, Üye Devletlerde yenilenebilir enerjinin yaygınlaştırılmasına ilişkin çerçeveyi günceller ve güçlendirir. Birden fazla politika zorluğuna yanıt verir:

• AB sera gazı emisyonlarının %75’ini oluşturan enerji sistemini karbonsuzlaştırma ihtiyacı,

• REPowerEU Planı ile öne çıkan Rus fosil yakıtlarına bağımlılığı azaltma aciliyeti,

• ve AB’de enerji egemenliğini, satın alınabilirliği ve güvenliğini artırma hedefi.

2023/2413 Direktifi öncelikle şu mevzuatlarda değişiklik yapar:

• Direktif (AB) 2018/2001 (RED II) (yenilenebilir enerjinin teşviki),

• Tüzük (AB) 2018/1999 (Enerji Birliği yönetişimi),

• 98/70/EC Direktifi (yakıt kalitesi),

ve ayrıca Konsey Direktifi (AB) 2015/652’yi yürürlükten kaldırır.

» Yenilenebilir Enerji için (AB) 2023/2413 Direktifinin Kapsamı ve Amaçları

Kapsam ve Amaçlar

Direktif, beş temel politika amacına hizmet eder:

1. AB’nin yenilenebilir enerji payını 2030’a kadar en az %42,5’e yükseltmek ve %45’lik hedefi teşvik edici (aspirasyonel) olarak belirlemek.
2. Yenilenebilir projeler için izin süreçlerini, belirlenmiş yenilenebilir hızlandırma alanları aracılığıyla hızlandırmak.
3. Ulaştırma, sanayi, ısıtma/soğutma ve binalar gibi kilit sektörler için bağlayıcı alt hedefler oluşturmak.
4. Sürdürülebilirlik kriterlerini, biyokütle ve biyoenerji kullanımında güçlendirmek.
5. İnovasyonu, şebeke esnekliğini ve sınır ötesi iş birliği mekanizmalarını teşvik etmek.

Bu değişiklikler şu amaçlara yöneliktir:

• AB enerji karmasının maliyet etkin ve zamanında karbonsuzlaştırılmasını desteklemek,

• Sosyal açıdan adil ve kapsayıcı bir enerji dönüşümünü teşvik etmek,

• Ulusal politikaları AB düzeyindeki iklim hedefleriyle hizalamak,

• Yenilenebilirlerin piyasa verimliliğini ve sistem entegrasyonunu artırmak.

» Direktif (AB) 2018/2001’de (RED II) Değişiklikler

Genel İlkeler ve Madde 3 Hedefleri

Madde 3 RED II’nin temel taşıdır ve artık aşağıdaki temel değişiklikleri yansıtır:

• 2030’a kadar AB genelinde bağlayıcı yenilenebilir enerji payını %42,5 olarak belirler (önceki %32’den artırılmıştır).

• Üye Devletler tarafından “ortaklaşa” sağlanacak %45’lik hedefi teşvik edici (aspirasyonel) kolektif hedef olarak tesis eder.

• Her Üye Devlet, (AB) 2018/1999 Yönetişim Tüzüğü kapsamındaki ulusal katkılar aracılığıyla bu hedefe katkıda bulunmak zorundadır.

• Ulusal planlar, toplam AB hedefi yönünden yeterliliğin sağlanması için Komisyon tarafından değerlendirilir.

Hesaplama Yöntemleri (Maddeler 7–8):

• Brüt nihai tüketim hesaplamaları için uyumlaştırılmış metodolojiler getirilir.

• RFNBO’ların (Biyolojik Olmayan Kökenli Yenilenebilir Yakıtlar) çifte sayımı açıkça önlenir.

• Ticaret ve iş birliği için esneklik mekanizmaları getirir.

Etkisi: AB’nin 27 Üye Devletinin tamamında yenilenebilir kapasiteye yatırımı hızlandırmak için hukuki temeli güçlendirir.

Binalarda Yenilenebilir Enerji

Madde 15a – Binalar için Gösterge Niteliğinde Hedefler

Direktif, 2050’ye kadar bina stokunun karbonsuzlaştırılmasıyla uyumlu olarak binalar sektöründeki yenilenebilirlerin payı için yeni bir AB düzeyi gösterge hedefi getirir.

• 2030’a kadar Üye Devletler, ulusal katkılarının bir parçası olarak binalarda asgari gösterge yenilenebilir enerji payına ulaşmayı hedeflemek zorundadır.

• Yenilenebilir payı şunları kapsar:

  • Yerinde üretim (ör. çatı üstü PV),

  • Yakındaki yenilenebilir üretim,

  • Bölgesel ısıtma ve soğutma (yenilenebilirler kullanılarak),

  • Şebekeden alınan yenilenebilir elektrik (2 yıllık ulusal ortalamaya göre sayılır).

Önlemin amacı:

• Binaların karbonsuzlaştırılmasının RED II ve Binaların Enerji Performansı Direktifi (EPBD) ile uyumlu olmasını sağlamak.

• Yatırımcılara ve belediyelere öngörülebilirlik sağlamak.

• Enerji sistemi verimliliğini teşvik eden akıllı teknolojilerin benimsenmesini desteklemek.

Temel beklentiler:

• Yenileme stratejilerinde yenilenebilirlerin entegrasyonunu teşvik etmek.

• Bölgesel enerji şebekelerini desteklemek.

• RED II’nin 23. (Isıtma & Soğutma) ve 24. (Bölgesel Isıtma) maddeleri kapsamındaki hedefleri tamamlamak.

Sanayide Yenilenebilir Enerji

Madde 22a – Sanayi için Gösterge Hedef

Direktif, ilk kez, sanayi uygulamalarında yenilenebilir enerji kullanımına yönelik sektörel yönlendirme getirir.

Hedefler:

• 2030’a kadar Üye Devletler, sanayide yenilenebilirlerin payını yılda en az 1,6 yüzde puan artırmak zorundadır.

• Sanayide kullanılan hidrojenin en az %42’si 2030’a kadar biyolojik olmayan kökenli yenilenebilir yakıtlardan (RFNBO’lar) gelmelidir.

• Bu oran 2035’e kadar %60’a çıkar.

Uygulanabilir enerji kaynaklarının türleri:

• Biyokütle,

• Yenilenebilir hidrojen (RFNBO’lar),

• Biyogaz,

• Endüstriyel süreçlerde kullanılan yenilenebilir elektrik.

Uygulama örnekleri:

• Çimento, çelik ve kimya sanayilerinde yenilenebilir proses ısısı.

• Amonyak ve rafineri sektörlerinde yenilenebilir hidrojen kullanımı.

• Endüstriyel fırınların ve kazanların elektrifikasyonu.

Ele alınan temel zorluklar:

• Azaltımı zor sektörlerin karbonsuzlaştırılması.

• Hidrojen geliştiricileri için görünürlük ve yatırım öngörülebilirliği sağlanması.

Ulaştırmada Yenilenebilir Enerji

Madde 25 – Ulaştırma için Bağlayıcı Alt Hedefler

Ulaştırma, direktifte reformun kilit alanlarından biridir. Yeni kurallar, önceki “enerji içeriği yönteminin” yerine daha hassas hedefler getirir.

İki ana uyum yolu (Üye Devletler birini seçmek zorundadır):

Seçenek A: Sera Gazı Azaltım Hedefi

• 2030’a kadar (2020’ye kıyasla) ulaştırma yakıtlarının sera gazı yoğunluğunda %14,5 azalma sağlamak.

• Enerji hacminden bağımsız olarak, karbonsuzlaştırma sonucuna odaklanır.

Seçenek B: Yenilenebilir Enerji Payı

• 2030’a kadar ulaştırmada en az %29 yenilenebilir enerji payı sağlamak (önceki %14’ün iki katı).

Asgari RFNBO ve İleri Biyoyakıt Gereklilikleri:

• RFNBO’lar: 2030’a kadar ulaştırma yakıtlarının en az %5,5’i.

• İleri biyoyakıtlar (Ek IX Bölüm A): ulaştırma yakıtlarının en az %2,2’si.

Kredi çarpanları ve esneklik:

• Daha temiz yakıtları ödüllendirmek için RFNBO’lar ve elektrik için isteğe bağlı çarpanlar.

• Havacılık ve denizcilik sektörleri kısmen muaf tutulabilir; ancak diğer AB mevzuatı kapsamında ele alınır (ör. ReFuelEU, FuelEU Maritime).

Elektrikli hareketlilik:

• Karayolu taşımacılığında kullanılan elektrik hedefe 4x olarak sayılır.

• Demiryollarının ve lojistiğin elektrifikasyonu teşvik edilir.

İzin Süreçleri ve Hızlandırma Alanları

Direktif 2023/2413’ün en dönüştürücü bölümlerinden biri, yenilenebilir izin kurallarının yeniden düzenlenmesidir.

Maddeler 15b ila 16c – İzin Süreçlerinin Hızlandırılması

Yenilenebilir Hızlandırma Alanları (RAA’lar)

Üye Devletlerin şunları yapması zorunludur:

• Coğrafi alanları Şubat 2025’e kadar “Yenilenebilir Hızlandırma Alanları” (RAA) olarak belirlemek.

• Bu alanlarda çevresel değerlendirmeler sadeleştirilir ve izin süreleri önemli ölçüde kısaltılır.

RAA’lar için Temel Süreler:

• RAA’lar içinde izin kararları için azami 12 ay.

• RAA’lar dışında izinler için azami 24 ay.

Bir RAA’yı ne nitelendirir?

• Düşük çevresel hassasiyete sahip yerler (ör. atıl sahalar, sanayi bölgeleri, çatı üstleri).

• Biyoçeşitlilik etkisinin asgari olduğu önceden değerlendirilmiş alanlar.

Diğer izin iyileştirmeleri:

• İzin süreçlerinin dijitalleştirilmesi (ör. çevrimiçi başvurular).

• Geliştiriciler için tek temas noktaları oluşturulması.

• Şebeke altyapısına ilişkin izinler ve koordinasyona daha güçlü vurgu.

Amaç:

• Yenilenebilirlerin devreye alınmasını geciktiren darboğazları kaldırmak.

• Yenilenebilirlerin hızla ölçeklendirilmesini hedefleyen REPowerEU Planı’na yanıt vermek.

Biyokütle ve Biyoenerjinin Sürdürülebilirliği

Maddeler 29–31 – Revize Sürdürülebilirlik Kriterleri

Biyokütle ve biyoenerji, AB’nin yenilenebilirler stratejisinin önemli parçaları olmaya devam eder; ancak daha sıkı sürdürülebilirlik güvenceleriyle.

Başlıca Reformlar:

• Hammaddeye ilişkin yeni kısıtlamalar: Üye Devletler, kereste kütükleri, kaplama kütükleri, kütük dipleri (kök kütükleri) veya endüstriyel nitelikte yuvarlak odundan elde edilen enerji için mali destek sağlayamaz.

• Kademeli kullanım ilkesi: Biyokütle hiyerarşik sırayla kullanılmalıdır:
  1. Malzeme kullanımları (ahşap ürünler),
  2. Yeniden kullanım,
  3. Geri dönüşüm,
  4. Biyoenerji (yalnızca son çare olarak).

• Sadece elektrik üreten biyokütle santrallerine destek yoktur; ancak şu durumlarda:

  • Kömürden geçiş bölgelerinde veya en dış bölgelerde bulunuyorsa,

  • Karbon Yakalama ve Depolama (CCS) ile donatılmışsa.

Orman sürdürülebilirliği:

• Orman yönetimi uygulamalarına ilişkin daha güçlü gereklilikler,

• Karbon yutaklarının ve biyoçeşitliliğin bozulmasını önlemek için zorunlu kriterler.

Biyometan Hedefi:

• AB, 2030’a kadar yılda 35 milyar metreküp sürdürülebilir biyometan üretimi hedefi belirler.

Menşe Garantileri ve Sertifikasyon

Madde 19 – GO Sisteminin Genişletilmesi

• Menşe Garantileri (GOs), yenilenebilir hidrojen, RFNBO’lar ve yenilenebilir ısıtma/soğutmayı kapsayacak şekilde genişletilir.

• Üye Devletler şunları sağlamak zorundadır:

  • Tam izlenebilirlik (yenilenebilir niteliklerin),

  • Çifte sayımın önlenmesi,

  • AB genelinde GOs’un karşılıklı tanınması.

Madde 31a – Birlik Veri Tabanı

• Sıvı ve gaz yakıtlar için merkezi bir AB veri tabanı, tutarlı raporlama ve doğrulamayı sağlar.

• Şu verilere ilişkin kapsam:

  • Yakıt hammaddeleri,

  • Emisyonlar,

  • Dönüşüm süreçleri.

Uygunluğun Sertifikalandırılması:

• Gönüllü şemalar, sera gazı tasarrufu doğrulaması için güncellenir.

• Yüksek bütünlüklü yakıt izleme sağlamak için daha sıkı denetim ve uyum kriterleri.

İnovasyon, Sistem Verimliliği ve Esneklik

Maddeler 3a ve 3b – İnovasyon Hedefi

• Her Üye Devlet, 2030’a kadar yeni kurulan yenilenebilir enerji kapasitesinin en az %5’inin yenilikçi teknolojilerden gelmesini sağlamalıdır.

• Buna açık denizde yüzer rüzgâr, ileri PV, dalga enerjisi ve yeni depolama çözümleri dahildir.

Sistem Verimliliği Hükümleri

• “Sistem verimliliği” kavramını getirir ve şunları teşvik eder:

  • Mümkün olan yerlerde elektrifikasyon,

  • Talep-yanıt teknolojileri,

  • Sektör entegrasyonu (elektrik ↔ ısıtma ↔ ulaştırma).

Üye Devletler Arasında İş Birliği Mekanizmaları

Maddeler 9–13 – Ortak Projeler ve İstatistiksel Transferler

• Üye Devletler artık yükümlüdür ve 2025’e kadar ortak projeler için çerçeveler oluşturmalıdır.

• Şunları hedeflemelidir:

  • 2030’a kadar en az 2 ortak proje,

  • Elektrik tüketimi >100 TWh/yıl ise üçüncüsü.

• İstatistiksel transferler ve ortak ihaleler, bölgesel iş birliğini desteklemek için teşvik edilir.

Açık Deniz Yenilenebilir Stratejisi:

• 2050’ye kadar 300 GW açık deniz rüzgârı ve 40 GW okyanus enerjisi kurulumunu destekler.

• Üye Devletler, açık deniz yenilenebilirlerini deniz mekânsal planlamasına entegre etmelidir.

» Tüzük (AB) 2018/1999’da Değişiklikler

Direktif (AB) 2023/2413, Üye Devletlerin AB çapındaki enerji ve iklim hedeflerine katkılarını nasıl planladığını, raporladığını ve uyguladığını düzenleyen Tüzük (AB) 2018/1999 üzerinde hedefli değişiklikler getirir.

Ulusal Enerji ve İklim Planlarının (NECP’ler) Güçlendirilen Rolü

• Üye Devletler, yeni %42,5 yenilenebilir enerji hedefini Haziran 2024 tarihine kadar güncellenecek NECP’lerine entegre etmek zorundadır.

• NECP’ler artık açıkça şunları içermelidir:

  • binalar, ulaştırma, sanayi, ısıtma ve soğutma için sektör bazlı yörüngeler,

  • Yenilenebilir hızlandırma alanı belirlemeleri ve mekânsal planlama süreçleri,

  • Kilometre taşları (milestones) – ortak projelerin geliştirilmesi için.

Geliştirilmiş İzleme:

• İlerleme, Avrupa Komisyonu tarafından iki yılda bir şu yollarla değerlendirilir:

  • İlerleme Raporları,

  • Uygunluk İncelemeleri,

  • NECP’ler AB çapındaki hedeflere katkıda bulunmada yetersiz kalırsa boşluğu kapatmaya yönelik tavsiyeler.

Düzeltici Eylemler:

• AB hedeflerde ilerlemiyorsa, Komisyon yaptırım prosedürlerini başlatabilir veya değiştirilmiş ulusal katkılar talep edebilir.

» 98/70/EC Direktifinde Değişiklikler ve 2015/652 Direktifinin Yürürlükten Kaldırılması

Yakıt Kalitesi Direktifi (98/70/EC)

Direktif, yakıt kalitesi izlemesini RED III’ün daha geniş sera gazı azaltım çerçevesiyle hizalamak için küçük ancak kritik güncellemeler içerir:

• Madde 7a, artık RED’in ulaştırma alt hedeflerine ve emisyon muhasebeleştirme metodolojilerine atıf yapar.

• İç pazar genelindeki yakıtlar için uyumlaştırılmış sera gazı hesaplama yöntemleri uygulanır.

Direktif 2015/652’nin Yürürlükten Kaldırılması

Konsey Direktifi (AB) 2015/652 (daha önce 98/70/EC Direktifi kapsamındaki hesaplama yöntemlerini ve raporlama yükümlülüklerini belirliyordu) yürürlükten kaldırılır; çünkü hükümleri artık RED çerçevesi ve Birlik Veri Tabanı mekanizmaları içinde tamamen entegre edilmiş ve uyumlaştırılmıştır.

Yenilenebilir Enerji Direktifi (AB RED) Kapsamında Uyarlama Bildirimi

Bu metin, Yenilenebilir Enerji Direktifi (AB RED) tarafından belirlenen kılavuzlara uygun olarak uyarlanmıştır. Şeffaflık, hesap verebilirlik ve uyumu sağlama çabalarımız kapsamında, AB RED ilkelerini içeriğe dikkatle gözden geçirerek dahil ettik. Bu uyarlama süreci, sunulan bilgilerin uluslararası kabul görmüş standartlara uygun olmasını sağlayan yüksek kaliteli, doğru içerik taahhüdümüzü yansıtır.