Sera Gazı Sınırlarının Yönetimi ISO 14064-1

» ISO GHG Ailesindeki Amaç, Kapsam ve Konum

• ISO 14064-1:2018, GHG emisyonlarının ve giderimlerinin nicelendirilmesi ve raporlanması için kuruluş düzeyinde ilkeleri ve gereklilikleri belirler.

• Bir kuruluşun GHG envanterinin tasarımını, geliştirilmesini, yönetimini, raporlanmasını ve doğrulanmasını kapsar.

• Standart GHG programından bağımsızdır – harici bir GHG programı uygulanıyorsa, onun gereklilikleri ilavedir.

ISO 14064-1, ISO 14060 ailesinin bir parçasıdır:

• ISO 14064-2 – proje düzeyinde baz çizgileri ve izleme.

• ISO 14064-3 – GHG beyanlarının doğrulanması ve geçerlenmesi.

• ISO 14065 – geçerleme/doğrulama kuruluşları için gereklilikler.

• ISO 14066 – geçerleme/doğrulama ekiplerinin yeterliliği.

• ISO 14067 – ürünlerin karbon ayak izi.

Bu doküman, kuruluş düzeyindeki GHG envanterleri için genel standarttır ve kurumsal karbon muhasebesi için merkezi referanstır.

» Temel Terimler ve Kavramlar

ISO 14064-1, GHG muhasebesi için uyumlaştırılmış bir terminoloji tanımlar:

• Sera gazı (GHG) – kızılötesi radyasyonu soğuran ve yayan atmosferin gaz bileşeni (örn. CO₂, CH₄, N₂O, HFC’ler, PFC’ler, SF₆, NF₃).

• GHG kaynağı / yutağı / deposu – GHG’leri salan, uzaklaştıran veya depolayan süreçler ya da bileşenler.

• GHG emisyonu / giderimi – bir GHG’nin atmosfere salınması veya atmosferden çekilmesi.

Temel envanter ve raporlama kavramları: 

• GHG faaliyet verileri – emisyonlara veya giderimlere yol açan nicel ölçümler (örn. kullanılan yakıt, kWh, ürün tonajı).

• GHG emisyon faktörü / giderim faktörü – faaliyet verilerini emisyonlara veya giderimlere bağlayan katsayılar.

• GHG envanteri – nicelendirilmiş emisyon ve giderimleriyle birlikte kaynaklar ve yutakların listesi.

• GHG beyanı – doğrulama veya geçerleme konusu olan olgusal GHG beyanı.

• GHG raporu – bir kuruluşun GHG bilgilerini ileten bağımsız doküman.

Sınır ve yönetişim terimleri:

• Kuruluş – hedeflere ulaşmak için sorumlulukları, yetkileri ve ilişkileri olan kişi veya kişi grubu.

• Organizasyonel sınır – kuruluşun operasyonel veya finansal kontrolünün ya da özsermaye payının bulunduğu faaliyetler veya tesislerin gruplandırılması.

• Raporlama sınırı – organizasyonel sınır içindeki GHG emisyonları ve giderimlerinin gruplandırılması artı kuruluşun faaliyetlerinin neden olduğu önemli dolaylı emisyonlar.

• Baz yıl – zaman içinde karşılaştırma için kullanılan belirli tarihsel dönem.

• GHG azaltım girişimi / GHG projesi – emisyonları azaltan veya giderimleri artıran faaliyetler.

• Belirsizlik – nicelendirilmiş bir sonucun etrafındaki olası değerlerin dağılımını tanımlayan parametre. 

Biyojenik ve arazi kullanımıyla ilgili terimler (biyokütle, biyojenik karbon, doğrudan arazi kullanım değişikliği, antropojenik ile antropojenik olmayan biyojenik emisyonlar) arazi ve biyokütleyle ilişkili GHG akışlarının doğru şekilde ele alınmasını destekler.

» GHG Nicelendirme ve Raporlama İlkeleri

ISO 14064-1, GHG ile ilgili tüm bilgilerin altı temel ilkeye dayanmasını gerektirir:

• İlgililik – amaçlanan kullanıcıların ihtiyaçlarına uygun kaynakları, yutakları, depoları, verileri ve yöntemleri seçmek.

• Eksiksizlik – ilgili tüm emisyonları ve giderimleri dahil etmek.

• Tutarlılık – zaman içinde anlamlı karşılaştırmalar yapılmasını sağlamak.

• Doğruluk – önyargıyı ve belirsizlikleri uygulanabildiği ölçüde azaltmak.

• Şeffaflık – kullanıcıların makul bir güvenle karar vermesi için yeterli ve uygun bilgiyi açıklamak.

Bu ilkeler, standarttaki her gerekliliğin uygulanmasına yön verir ve “doğru ve dürüst” bir GHG hesabının temelini oluşturur.

» GHG Envanteri Sınırlarının Yönetimi (Organizasyonel ve Raporlama)

Bu, ISO 14064-1’in merkezi bir parçasıdır ve GHG sınırlarının nasıl yönetildiğini tanımlar.

Organizasyonel sınırlar

Kuruluş, organizasyonel sınırlarını tanımlamalı ve belgelemeli ve tesis düzeyindeki emisyon/giderimleri iki yaklaşımdan biriyle konsolide etmelidir:

• Kontrol yaklaşımı

Finansal veya operasyonel kontrol altındaki tesislerden kaynaklanan GHG emisyonlarının ve giderimlerinin %100’ünü muhasebeleştirin.

• Özsermaye payı yaklaşımı

Tesislerdeki özsermaye payına (ekonomik çıkar yüzdesi) göre emisyonları ve giderimleri muhasebeleştirin.

Bir tesise birden fazla kuruluş sahip olduğunda veya kontrol ettiğinde, aynı konsolidasyon yaklaşımını benimsemeleri teşvik edilir. Seçilen yöntem envanterin amaçlanan kullanımıyla tutarlı olmalı ve belgelenip raporlanmalıdır.

Raporlama sınırları

Kuruluş, doğrudan ve dolaylı emisyonları ve giderimleri belirleyerek raporlama sınırlarını oluşturmalı ve belgelemelidir.

Doğrudan GHG emisyonları ve giderimleri

• Kuruluş tarafından sahip olunan veya kontrol edilen kaynaklardan kaynaklanan emisyonlar.

• Gaz bazında (CO₂, CH₄, N₂O, NF₃, SF₆ ve diğer ilgili gruplar) ton CO₂e olarak ayrı ayrı nicelendirilmelidir.

• Uygulanabildiği durumlarda giderimler de nicelendirilmelidir.

Dolaylı GHG emisyonları

• Kuruluşun faaliyetlerinin bir sonucu olan ancak kuruluşun sahip olmadığı veya kontrol etmediği kaynaklarda gerçekleşen emisyonlar (genellikle değer zinciri boyunca).

• Kuruluş şunları yapacaktır:

  • dolaylı emisyonların önemliliği için kriterleri tanımlamak ve açıklamak,

  • bu kriterleri kullanarak dolaylı emisyonları belirlemek ve değerlendirmek,

  • önemli dolaylı emisyonları nicelendirmek ve raporlamak, ve

  • herhangi bir hariç tutmayı gerekçelendirmek.

Önemlilik kriterleri; emisyon hacmi, kaynaklar/yutaklar üzerindeki etki, veri bulunabilirliği ve doğruluğu, düzenleyici veya alıcı gereklilikleri ve ilgili tarafların endişelerini içerebilir. Rehberlik Ek H’de sunulmuştur.

GHG envanteri kategorileri (kuruluş düzeyinde zorunlu):

• (a) Doğrudan GHG emisyonları ve giderimleri;

• (b) İthal edilen enerjiden kaynaklanan dolaylı GHG emisyonları;

• (c) Taşımacılıktan kaynaklanan dolaylı GHG emisyonları;

• (d) Kuruluş tarafından kullanılan ürünlerden kaynaklanan dolaylı GHG emisyonları;

• (e) Kuruluşun ürünlerinin kullanımına bağlı dolaylı GHG emisyonları;

• (f) Diğer kaynaklardan gelen dolaylı GHG emisyonları.

Her kategori içinde, biyojenik olmayan, biyojenik, antropojenik ve (raporlanıyorsa) biyojenik antropojenik olmayan emisyonlar ayrıştırılmalıdır.

Sınırların doğru yönetilmesi, sağlam ve karar almaya uygun bir GHG envanteri için ve GHG Protocol kapsamları gibi dış şemalarla uyum sağlamak için esastır.

» GHG Emisyonlarının ve Giderimlerinin Nicelendirilmesi

Kaynakların ve yutakların belirlenmesi

• Kuruluşlar, raporlama sınırları içinde ilgili tüm GHG kaynaklarını ve yutaklarını belirlemeli ve belgelemeli ve bunları altı envanter kategorisine uygun şekilde sınıflandırmalıdır.

• Hariç tutulan kaynaklar ve yutaklar belirlenmeli ve neden ilgili olmadıklarına dair bir açıklama sunulmalıdır.

Nicelendirme yaklaşımının seçimi

• Kuruluşlar, teknik uygulanabilirlik ve maliyeti dikkate alarak belirsizliği en aza indiren ve doğru, tutarlı ve yeniden üretilebilir sonuçlar veren nicelendirme metodolojilerini seçmelidir.

• Nicelendirme yaklaşımlarını ve zaman içinde yapılan değişiklikleri açıklamalı ve belgelendirmelidir.

Veri seçimi ve toplanması

• Her bir kaynak veya yutak için verileri (birincil, saha-özel ve ikincil veriler) belirleyin ve belgeleyin.

• Veri özelliklerini tanımlayın (örn. ortalamalar, ölçüm temeli, kaynaklar).

• Ek C, veri seçimi, toplanması ve kullanımı hakkında rehberlik sağlar.

GHG nicelendirme modelleri

• Saf ölçüm kullanılmadıkça modeller seçilmeli veya geliştirilmelidir.

• Kuruluş, model seçimini; temsil edebilirlik, uygulama sınırları, belirsizlik ve titizlik, yeniden üretilebilirlik, kabul edilebilirlik, köken ve tanınırlık ile amaçlanan kullanımla tutarlılık dahil olmak üzere gerekçelendirmelidir.

Hesaplama, GWP’ler ve özel uygulamalar

• Emisyonlar ve giderimler seçilen yaklaşıma göre hesaplanmalı ve uygun küresel ısınma potansiyelleri (GWP’ler) kullanılarak ton CO₂e’ye dönüştürülmelidir.

• 100 yıllık zaman ufkuna sahip en güncel IPCC GWP’leri kullanılmalıdır; sapmalar gerekçelendirilmelidir ve GWP’ler raporlanmalıdır.

• Biyojenik emisyonlar/giderimler, Ek D’ye (biyojenik GHG ve CO₂ giderimleri) göre nicelendirilmelidir.

• İthal edilen ve ihraç edilen elektrikten kaynaklanan emisyonlar/giderimler, Ek E’yi (elektriğin ele alınması) izlemelidir.

• Tarım ve ormancılık için özel rehberlik Ek G’de sağlanmıştır.

Baz yıl GHG envanteri

• Kuruluşlar, karşılaştırma ve/veya program gereklilikleri için tarihsel bir baz yıl belirlemelidir.

• Baz yıl emisyonları/giderimleri, mevcut raporlama sınırlarını temsil eden ve doğrulanabilir veriler kullanılarak nicelendirilmelidir.

• Baz yıl açıklanmalı ve belgelendirilmeli, ayrıca tutarlı bir baz yıl envanteri geliştirilmelidir.

• Önemli yapısal değişiklikler, metodoloji değişiklikleri veya tespit edilen hatalar için baz yıl inceleme ve yeniden hesaplama prosedürü gereklidir. Yalnızca üretim düzeyindeki değişiklikler baz yılın yeniden hesaplanması için bir gerekçe değildir.

» Azaltım Faaliyetleri ve Hedefler

ISO 14064-1, kuruluşların envanterlerinin yanında azaltım faaliyetlerini yansıtmasına olanak tanır:

• GHG azaltım girişimleri – emisyonları azaltan/önleyen veya giderimleri artıran (proje olarak organize edilmeyen) faaliyetler.

• Nicelendirilip raporlanıyorsa, girişimler ve bunların GHG farkları; sınırların ve yöntemlerin açıklaması ile farkların doğrudan veya dolaylı olarak sınıflandırılması dâhil olmak üzere ayrı ayrı belgelendirilmelidir.

• GHG emisyon azaltımı veya giderim artırımı projeleri ve dengelemeler, azaltım girişimlerinden ayrı olarak raporlanmalıdır.

• Kuruluşlar GHG hedefleri (mutlak veya yoğunluk) belirleyebilir ve dönem, baz/referans yıl, kapsanan kategoriler ve azaltım miktarını belirtmelidir. İklim bilimi, azaltım potansiyeli ve uluslararası/sektörel bağlam dikkate alınmalıdır.

» GHG Envanteri Kalite Yönetimi

GHG bilgi yönetimi

Kuruluşlar şunları yapmak için prosedürler oluşturmalı ve sürdürmelidir:

• ISO 14064-1 ilkeleri ve amaçlanan kullanımlarla uyumu sağlamak;

• doğruluk ve eksiksizlik için düzenli kontroller yapmak;

• hataları ve eksiklikleri belirlemek ve düzeltmek;

• ilgili kayıtları ve GWP’leri belgelemek ve arşivlemek;

• envanterin geliştirilmesi için sorumluluk ve yetkiyi tanımlamak;

• envanter ekiplerini eğitmek;

• veri toplama sistemlerini, doğruluk kontrollerini, iç denetimleri ve teknik gözden geçirmeleri sürdürmek;

• bilgi yönetimindeki iyileştirme fırsatlarını gözden geçirmek.

Doküman saklama ve kayıt tutma

• Doğrulamayı desteklemek için doküman saklama ve kayıt tutma prosedürleri gereklidir.

Belirsizliğin değerlendirilmesi

• Kuruluşlar, veri ve modelleri dikkate alarak kategori düzeyinde belirsizliği değerlendirmelidir.

• Nicel tahmin uygulanabilir veya maliyet-etkin değilse, nitel bir değerlendirme yapılmalı ve gerekçelendirilmelidir.

GHG raporlaması

Bir GHG raporu ne zaman ve neden hazırlanır

• Bir GHG raporu, amaçlanan kullanımlar (örn. programlar, iç/dış kullanıcılar) için gerektiğinde hazırlanmalıdır ve aşağıdaki durumlarda hazırlanacaktır:

  • kuruluş envanterinin doğrulanmasını istiyorsa, veya

  • ISO 14064-1’e uygunluk iddia eden kamuya açık bir GHG beyanı yapıyorsa.

Raporlar eksiksiz, tutarlı, doğru, ilgili ve şeffaf olmalıdır.

Raporun planlanması

Planlama; amaç, amaçlanan kullanım/kullanıcılar, sorumluluklar, sıklık, yapı, içerik ve yayım politikasının belgelenmesini gerektirir.

Zorunlu içerik

GHG raporu en azından şunları içermelidir:

• kuruluşun ve raporlama döneminin tanımı;

• sorumlu kişi/kuruluş;

• organizasyonel ve raporlama sınırlarının belgelenmesi; dolaylı emisyonlar için önemlilik kriterleri dâhil;

• gaz bazında nicelendirilmiş doğrudan emisyonlar ve varsa doğrudan giderimler;

• biyojenik CO₂’nin ele alınması ve ayrı nicelendirilmesi;

• kategori bazında nicelendirilmiş dolaylı emisyonlar;

• baz yıl ve varsa yeniden hesaplamalar;

• nicelendirme yaklaşımları ve kullanılan faktörler; varsa değişikliklerin açıklamasıyla birlikte;

• belirsizlik değerlendirmesinin tanımı ve sonuçları;

• ISO 14064-1’e uygunluk beyanı;

• doğrulama hakkında açıklama (tür, güvence düzeyi);

• kullanılan GWP’ler ve kaynakları.

Önerilen ve isteğe bağlı bilgiler

Önerilen kalemler; GHG politikaları, azaltım girişimleri, dengelemeler/projeler, tesis düzeyinde veriler, göstergeler, kıyaslamalar, yönetim prosedürleri, önceki yıl emisyonları ve değişikliklerin açıklamalarını içerir.

İsteğe bağlı kalemler şunları içerebilir:

• GHG niteliklerine ilişkin sözleşmesel araçlardan elde edilen piyasa-temelli sonuçlar, ayrı olarak raporlanır;

• dengelemeler veya karbon kredileri, şema açıklamasıyla birlikte ve envanter toplamlarına mahsup edilmeden;

• rezervuarlarda depolanan GHG.

Kuruluşun doğrulamadaki rolü

• Kuruluşlar GHG envanterlerini doğrulatmayı tercih edebilir.

• Doğrulama, amaçlanan kullanıcıların ihtiyaçlarıyla tutarlı olmalı ve ISO 14064-3’ü izlemelidir.

• Doğrulama kuruluşları ve ekip yeterlilikleri için gereklilikler ISO 14065 ve ISO 14066’da verilmiştir.

» Ekler ve Destekleyici Rehberlik

ISO 14064-1, uygulamayı destekleyen çeşitli ekler içerir:

• Ek A (bilgilendirici) – kontrol veya özsermaye payı yaklaşımlarını kullanarak verilerin konsolide edilmesi süreci.

• Ek B (bilgilendirici) – örnekler ve alt kategorilerle birlikte doğrudan ve dolaylı emisyonların ayrıntılı kategorizasyonu (yanma, LULUCF, enerji, taşımacılık, satın alınan mal/hizmetler, satılan ürünlerin kullanımı, yatırımlar vb.).

• Ek C (bilgilendirici) – doğrudan emisyonların nicelendirilmesi için verilerin seçimi, toplanması ve kullanımı hakkında rehberlik.

• Ek D (normatif) – biyojenik GHG emisyonlarının ve CO₂ giderimlerinin ele alınması.

• Ek E (normatif) – elektriğin (ithal edilen ve ihraç edilen) ele alınması.

• Ek F (bilgilendirici) – bir GHG envanteri raporunun yapısı ve organizasyonu.

• Ek G (bilgilendirici) – tarım ve ormancılık rehberliği.

• Ek H (bilgilendirici) – önemli dolaylı emisyonların belirlenmesine yönelik rehberlik.

ISO – Uluslararası Standardizasyon Örgütü kapsamında Uyarlama Bildirimi

Bu metin, ISO – Uluslararası Standardizasyon Örgütü tarafından belirlenen yönergelere uygun olarak uyarlanmıştır. Şeffaflık, hesap verebilirlik ve uyum sağlama çabalarımız kapsamında ISO’yu dikkatle gözden geçirdik ve içeriğe dahil ettik. Bu uyarlama süreci, yüksek kaliteli ve doğru bilgi sunma taahhüdümüzü yansıtır ve sunulan bilginin uluslararası düzeyde tanınan standartlara uygun olmasını sağlar.