Karbon Kredileri için CDM Standartları – Gold Standard

» Küresel Hedefler için Gold Standard – İlkeler & Gereklilikler

Bu belge, GS4GG kapsamında sertifikasyon arayan projelere (ve ilgili olduğu durumlarda programlara/PoA’lara ve VPA’lara) uygulanan zorunlu İlkeler & Gereklilikleri sunar. Sertifikasyon çıktıları, uygunluk için temel gereklilikler, beş ana ilke, proje döngüsü ve zamanlama, dokümantasyon kuralları ve uygunsuzluklara yanıt sürecini tanımlar.

Yürürlük tarihi, kapsam, uygulanabilirlik

Yürürlük tarihi: Bu İlkeler & Gereklilikler belgesinde atıf yapılan GS4GG, Gold Standard sertifikası arayan projeler için 05 Aralık 2024 itibarıyla geçerlidir; daha önceki sürümleri uygulayan projeler geçiş gerekliliklerine yönlendirilir.

Kapsam: İlkeler & Gereklilikler, Gold Standard sertifikası talep eden tüm Proje Geliştiricileri ve Projeler veya Programlar için geçerlidir; ayrıca Gold Standard Doğrulama ve Doğrulama Kuruluşlarının (VVB’ler) (VVB gereklilikleri ve uygunluk kriterleriyle birlikte) projeleri doğruladığı/doğruladığı gerekliliklerdir. Not: Kısalık için “Projeler” ifadesi kullanılır; aksi belirtilmedikçe projeler, programlar veya müdahaleler olarak okunabilir.

Uygulanabilirlik ve kural yönetimi:

• Projeler, İlkeler & Gereklilikleri ve ilgili tüm belgeleri uygulamalı; ayrıca ilgili proje türü için Faaliyet Gerekliliklerini uygulamalıdır (faaliyet gerekliliği yoksa bu belge esas alınır).

• Gold Standard, web sitesinde uygulama tarihleriyle birlikte güncellemeler/açıklamalar/düzeltmeler yayımlayabilir; güncel kalmak (kural güncellemelerini kontrol etmek dâhil) proje geliştiricisinin sorumluluğudur.

• Paydaşlar e‑posta ile güncelleme önerebilir; Gold Standard kendi takdirine bağlı olarak kabul edebilir veya reddedebilir.

• Bazı durumlarda, diğer standartlardan (örn. Fairtrade, FSC, CDM) modüller/unsurlar, belirli Gold Standard gerekliliklerine uygunluğu göstermek için kanıt olarak kabul edilebilir; ancak Gold Standard gereklilikleri yine de geçerlidir.
• Yorumlama, adalet, güvenilirlik, muhafazakârlık, pragmatizm temel ilkelerine dayanır.

Sertifikasyon türleri

Bu bölüm, başlıca GS4GG sertifikasyon çıktıları açıklar ve sertifikasyon statüsünün ve etki sertifikasyonunun nasıl iletilebileceği konusunda İddia Kılavuzları ile birlikte okunması gerektiğini özellikle belirtir.

Gold Standard Sertifikalı Proje Tasarımı (Tasarım Sertifikasyonu)

Bir proje, Doğrulama ve Tasarım İncelemesini (Tasarım Sertifikasyonu) başarıyla tamamlayarak Gold Standard Sertifikalı Proje Tasarımına ulaşır. Bu şu anlama gelir:

• Proje tasarımı ve planlaması; koruma ilkeleri, paydaş danışma ve katılımı, SDG gereklilikleri dâhil GS4GG gerekliliklerini karşılar ve uyumlu bir izleme planı geliştirilmiştir.

• Tasarım, izleme planı ve ex‑ante etki değerlendirmesi, akredite ve onaylı bağımsız bir VVB tarafından doğrulanmıştır.

• Proje Gold Standard tarafından incelenir ve TAC ile STK destekçileri tarafından genel bağımsız incelemeye tabidir.

• Kritik olarak: tasarım sertifikasyonu, etkilerin gerçekleştiği veya gerçekleşeceği ya da elde edilmiş olarak doğrulanıp/sertifikalandırıldığı anlamına gelmez veya ima etmez; gerçekleşmiş etkileri sertifikalamak için performans sertifikasyonu gerekir.

Açıklık ifadesi (tasarım sertifikasyonunun anlamı): Tasarım sertifikasyonu, uyumlu tasarımı ve ex‑ante değerlendirmeyi teyit eder; gerçekleşmiş sonuçları teyit etmez.

Gold Standard Sertifikalı Proje (Performans Sertifikasyonu)

Bir proje, Doğrulama ve performans incelemesinden (Performans Sertifikasyonu) geçerek Gold Standard Sertifikalı Proje statüsüne ulaşır. Bu şu anlama gelir:

• Proje, onaylı izleme planını izlemiş ve doğrulama için izleme rapor(lar)ını sunmuştur.

• Proje ve sertifikalı SDG etkileri, akredite ve onaylı bir VVB tarafından gerekliliklere uygun şekilde doğrulanmış/doğrulanmıştır.

• Gold Standard incelemesi gerçekleşir; ayrıca TAC/STK destekçileri tarafından genel bağımsız inceleme yapılır.

• Gerçekleştiği iddia edilen tüm sertifikalı SDG etkileri gerçektir (yani doğrulanmıştır).

• Proje, performans sertifikasyonuna ve uygulanabilir etki nicelleştirme metodolojisi ile ürün gerekliliklerine uygunluğa bağlı olarak Gold Standard Doğrulanmış Emisyon Azaltımları (VER’ler) gibi sertifikalı etki beyanları/ürünleri alabilir.

• Proje, İddia Kılavuzlarına uygun şekilde iddialarını iletişime geçirebilir.

Ayrıca, Listelenmiş statüden itibaren (sertifikalı etki beyanları/ürünler dâhil) tüm projeler Gold Standard Impact Registry’de yer alır ve kamuya açıktır.

Stacking (Bir projeden birden çok ürün/etki)

“Stacking”, tek bir projeden birden fazla sertifikalı etki beyanı veya ürün elde etmeyi ifade eder. Aşağıdaki koşullar sağlandığında izin verilir:

• İlkeler & Gereklilikler ve ilgili metodoloji/ürün gerekliliklerindeki tüm şartlar karşılanır; ayrıca uygulanabilir metodoloji/ürün kuralları kombinasyonu uygunsuz ilan etmez.

• Gerekli tüm hukuki şartlar ve koşullar eksiksiz yürürlüğe alınır ve bunlara uyulur; ürün gereklilikleri ürüne özgü hukuki dokümantasyon getirebilir.

• Proje geliştiricileri ile finansörler/alıcılar, projenin statüsüne uygun İddia Kılavuzlarını takip etmelidir.

• Tasarım sertifikasyonundan sonra, daha fazla sertifikalı etki beyanı/ürün eklemek için proje tasarımı değiştirilebilir (Ek A); ancak faaliyet/ürün gereklilikleri izin vermedikçe önceki izleme dönemleri geriye dönük olarak ihraç edilemez.

Genel uygunluk kriterleri

Genel uygunluk kriterleri, GS4GG sertifikasyonu arayan tüm projeler için geçerlidir ve şunları kapsar:

• Proje türü: uygun projeler, sahada fiziksel uygulama/eylem içeren projelerdir; önceden tanımlanmış uygun proje türleri, uygunluk ilkeleri/gereklilikleri bölümünde daha sonra açıklanır.

• Konum: projeler küresel ölçekte herhangi bir yerde bulunabilir.

• Alan/sınır/ölçek: proje alanı ve sınırı tanımlanmalıdır; projeler herhangi bir ölçekte olabilir, ancak belirli faaliyet/metodoloji/ürün gereklilikleri ek kurallar veya sınırlar getirebilir.

• Çifte sayımın önlenmesi: çifte sayımı önlemek için bir proje, onaylanmadıkça başka bir gönüllü veya uyum (compliance) standart programına dâhil olmamalıdır (örn. ikili sertifikasyon). Proje alanları başka bir GS veya başka bir programla çakışıyorsa, proje tasarım ve performans sertifikasyonunda etkilerde çifte sayım olmadığını göstermelidir (benzer teknoloji/uygulamalar nedeniyle çifte sayım veya yanlış tahmin riskleri dâhil).

Uygunluk ilkeleri ve gereklilikleri (İlke 1–5)

Standardın özü, beş ilke ve bunlarla ilişkili gereklilikler etrafında yapılandırılmıştır. İçindekiler kısmı açıkça şunları listeler:

• İlke 1: İklim Güvenliğine & Sürdürülebilir Kalkınmaya Katkı

• İlke 2: Koruma (Safeguarding) İlkeleri

• İlke 3: Paydaş Kapsayıcılığı

• İlke 4: Gerçek Sonuçların Gösterimi

• İlke 5: Finansal Ek İlave (Additionality) & Süregelen Finansal İhtiyaç

Aşağıda, sağlanan metin alıntılarına dayanarak bu ilkelerin gerektirdiklerinin bölüm bölüm kapsamlı bir özeti yer almaktadır.

İlke 1: İklim güvenliği ve sürdürülebilir kalkınmaya katkı (SDG etkileri dâhil)

İklim güvenliği ve sürdürülebilir kalkınma gereklilikleri kapsamında projeler, SDG etkilerini tek seferlik ya da yalnızca inşaat/başlangıç dönemine özgü olmayan, kasıtlı ve doğrudan etkiler olarak tanımlamalı ve göstermelidir.

SDG etkilerini göstermek için proje şu seçenekler arasından tercih yapabilir:

• ulusal SDG göstergelerini/hedeflerini (ulusal yoksa uluslararası sürümleri) incelemek ve ilgili hedef/göstergeleri seçmek (veya gerekçelendirilmiş göstergeler önermek);

• onaylı bir SDG aracını takip etmek;

• onaylı bir metodolojiyi takip etmek. Projeler metodolojileri onay için sunabilir; proje ve metodoloji eş zamanlı geliştirilebilir.

SDG etkileri için uzman paydaş gereklilikleri: bazı SDG etkileri, uzman paydaş görüşü ve tavsiyesi gerektirir; hangi SDG’lerin bunu gerektirdiği, faaliyet gereklilikleri ve koruma prosedürlerinde önceden tanımlanmış olabilir.

İlke 2: Koruma (Safeguarding) ilkeleri

Projeler, Gold Standard Koruma İlkeleri & Gereklilikleri kapsamında proje başlangıcında bir koruma değerlendirmesi yapmalı ve projeyi buna uygun şekilde uygulamalıdır. Koruma değerlendirmesi ve uygunluk kanıtı, proje dokümantasyonunun bir parçasıdır.

Bir dizi koruma ilkesi, koruma prosedüründe ve ilgili faaliyet gerekliliklerinde önceden tanımlandığı üzere, bağımsız bir uzman paydaşın görüş ve tavsiyesini gerektirir.

Uyum ifadesi: Koruma uygunluğu yalnızca tasarım aşamasında değerlendirilmez—uygulanabilir olduğu durumlarda izleme raporları koruma raporlamasını da içermelidir.

İlke 3: Paydaş kapsayıcılığı

Projeler, ilgili paydaşları belirlemeli ve sürece dâhil etmeli; gerekli olduğunda tasarım, planlama ve uygulamada uzman paydaş girdisi almalıdır. Tasarım, paydaş görüşlerini ve girdilerini yansıtmalıdır.

Proje şunları göstermelidir: paydaşların belirlenmesi/katılımı/istişaresi, kayıtlar ve tasarım üzerindeki olumlu etkisi, endişelerin ele alınıp anlaşmazlıkların çözülmesi ve proje süresince devam eden katılım için bir sistemin bulunması.

Paydaş danışma sürecinin kendisi, bu bölümdeki ilkelere ve ayrıca özel Paydaş Danışma & Katılım Gereklilikleri belgesine (Belge 102) uygun yürütülmelidir.

İlke 4: Gerçek sonuçların gösterimi

(Sağlanan alıntılarda yalnızca kısmen görünmektedir.) Genel yapıda “Gerçek Sonuçların Gösterimi”, uygunluk ilkeleri arasında İçindekiler’de listelenen ana ilkelerden biridir.

Mevcut metinde “gerçek sonuçlar”a açıkça atıf yapıldığında, standart, gerçekleşmiş etkilerin sertifikalanmasını Performans Sertifikasyonuna bağlar; bu aşamada elde edildiği iddia edilen sertifikalı SDG etkileri doğrulanmış olur.

İlke 5: Finansal ek ilave (additionality) & süregelen finansal ihtiyaç

Finansal ek ilaveyi göstermesi gereken projeler, tasarım sertifikasyonunun yenilenmesinde Süregelen Finansal İhtiyacı (OFN) da göstermelidir. OFN, doğrulama gerekmeden gereklilikleri karşılaması gereken niteliksel, anlatımsal bir beyanla gösterilir.

OFN bilgisinin sunulması zorunludur; doğruluğu VVB tarafından doğrulanır; ticari hassasiyet nedeniyle gizli (yayınlanmadan) kalabilir ve ek doğrulama olmaksızın OFN gerekliliklerini karşılamalıdır.

Birden fazla sertifikalı etki beyanı/ürün (“stacking”) hedefleyen projeler için finansal ek ilave yukarıdaki şekilde gösterilmeli; ayrıca projeler, kanıta dayalı niteliksel gerekçelendirmeler sunmalıdır.

Metin ayrıca, GS sertifikasyon döngülerinin çok aşamalı programlar/PoA’lar için uygun olduğunu ve PoA’ların program gerekliliklerini takip etmesi gerektiğini belirtir; bu belgedeki gereklilikler, programlar için de (ilgili olduğu ölçüde) uygulanır.

Proje döngüsü

GS4GG proje sertifikasyonu, temel özellikleri olan beş yıllık yenilenebilir bir sertifikasyon döngüsüne dayanır:

• Listeleme zorunludur: projeler, ön inceleme yaparak ve temel proje bilgileri ile taslak paydaş danışma raporunu (birinci danışma turu) yükleyerek listelenmelidir. Taslak rapor; danışma tarihi, davet edilen paydaşlar, davet yöntemi, paylaşılan bilgiler ve alınan geri bildirimleri içermelidir (asgari içerik tanımlıdır).

• Listelemeden sonra projeler, listelemeden itibaren iki yıl içinde doğrulamayı tamamlayarak ve tasarım incelemesinden geçerek Tasarım Sertifikasyonu talep edebilir.

• Tasarım sertifikasyonunu takiben projeler beş yıllık yenilenebilir döngüye girer; her beş yıllık dönem içinde, sertifikalı proje statüsünü elde etmek ve sürdürmek için Doğrulama ve Performans İncelemesinden geçmelidir ve (talep edilirse) sertifikalı etki beyanı/ürünlerinin ihraç edilmesi mümkün olur.

• Beşinci yılda sertifikalı tasarım statüsünü korumak için projeler, bilgileri ve baz çizgiyi güncelleyen Tasarım Sertifikasyonu Yenilemesinden geçmelidir (faaliyet/ürün gereklilikleri aksi belirtmedikçe).

• Beş yıllık döngü başına performans sertifikasyonu sayısı sınırlı değildir; ancak en az bir kez, proje uygulamasından veya tasarım sertifikasyonundan (hangisi daha geçse) en geç iki yıl sonra gerçekleşmelidir (benzer zamanlama tasarım yenilemesinden sonra da geçerlidir).

Alıntılarda yer alan ek proje döngüsü kuralları:

• Geçiş yapan projeler mevcut bir kredilendirme döngüsünü sürdürüyorsa, uygulamadan veya tasarım sertifikasyonundan (hangisi daha geçse) en geç ilk iki yıl içinde performans sertifikasyonundan geçmeli ve sonrasında üç yılda bir doğrulanmalıdır; doğrulayıcı daha seyrek ziyaretleri gerekçelendirmedikçe.

• Geriye dönük tasarım sertifikasyonu: geriye dönük projeler, proje başlangıç tarihinden itibaren bir yıl içinde ön inceleme için başvurmalıdır. Bazı metodolojiler/ürünler, ön değerlendirme gereklilikleri ve azami geriye dönüklük süreleri dâhil farklı kurallar getirebilir.

• Tasarım sertifikasyonu ile ilk performans sertifikasyonunun birleştirilmesi: proje geliştiricileri tasarım sertifikasyonunu ilk doğrulama/performans incelemesiyle birleştirebilir; VVB saha ziyaretlerini birleştirip olumlu doğrulama ve doğrulama raporlarını eş zamanlı sunabilir. Gold Standard bu durumda (iki haftalık kamu danışması dâhil) birleşik bir inceleme yürütür ve asgari tasarım inceleme süresini (altı hafta) belirtir.

Yıllık raporlama: Tasarım sertifikasyonuna ulaşan (veya GS4GG’ye geçen) projeler, doğrulama yapılmayan her izleme yılı için şeffaf güncellemeler içeren yıllık raporlar sunmalıdır.

Proje dokümantasyonu ve teknik gereklilikler

Projeler, uygunluğu göstermek için onaylı Gold Standard proje şablonlarını kullanarak kanıt sunmalıdır (destekleyici kanıt/dokümanlar hariç). Dokümantasyon gereklilikleri proje aşamasına göre belirlenir:

• Ön İnceleme: temel proje bilgileri; koruma değerlendirmesi, belirlenen SDG etkileri ve taslak izleme & raporlama planını (gerekiyorsa) içeren taslak PDD; taslak paydaş danışma raporu; destekleyici kanıt (haritalar/anketler/hesaplamalar); imzalı kapak mektubu ve şartlar & koşullar.

• Doğrulama & Tasarım İncelemesi: izleme & raporlama planı dâhil tamamlanmış PDD; tamamen tamamlanmış paydaş danışma raporu; doğrulama raporu; faaliyet/bağlam/metodoloji/ürün özelinde dokümantasyon; destekleyici kanıt.

• Yıllık Raporlama: tamamlanmış yıllık rapor ve destekleyici kanıt.

• Doğrulama & Performans İncelemesi: temel proje bilgileri/PDD/izleme planı güncellemeleri; bağlam/faaliyet/metodoloji/ürün özelinde dokümantasyon; doğrulama raporu; destekleyici kanıt (haritalar/anketler/hesaplamalar).

Kayıt sistemi (registry) gereklilikleri, bir hesap açmayı ve dokümantasyon ile VVB raporlarını kayıt sistemine sunmayı içerir.

Alıntıdaki dokümantasyon için teknik biçimlendirme kuralları şunları içerir: dil sunum kuralları (İngilizce veya üzerinde anlaşılan başka bir dil), sayısal biçim (binlik ayıracı için virgül; ondalık için nokta), resimler/grafikler/tablolar için benzersiz kimlikler, tarih biçimi GG/AA/YYYY ve haritalama gereklilikleri (proje adı, ID, lejant, baskı tarihi, ölçek, kuzey, GPS koordinat sistemi ve ızgara, altyapı/nehirler ve uydu/hava görüntüsü bilgileri).

Uygunsuzluk

Projeler, gereklilikler/kılavuzlar/araçlar/metodolojilere karşı olası veya gerçekleşmiş herhangi bir uygunsuzluğu keşfedildiği anda ve en geç keşiften itibaren 30 gün içinde derhal bildirmelidir. Uygunsuzluklar, düzeltici eylem planlarıyla birlikte değerlendirilir.

Gold Standard, uygunsuzluğu inceler ve önerilen eylemlerin bağımsız soruşturmasını ve uzman akran incelemesini görevlendirebilir. Soruşturma sırasında Gold Standard sertifikasyonu/kaydı askıya alabilir.

Gold Standard, yanıtı belirler; bu yanıt derhal düzeltme, düzeltme doğrulanana kadar askıya alma veya sertifikalı tasarım statüsünün kaldırılmasını içerebilir. Şiddet değerlendirmelerinde, uygunsuzluğun etkisi ve risk düzeyi gibi unsurlar dikkate alınır.

Ekler (Tasarım değişikliği; Çatışma ve acil durum bölgeleri)

Ek A – Tasarım değişikliği onay prosedürü: En güncel prosedür ve gereklilikler için Tasarım Değişikliği Talep Gereklilikleri ve Prosedürlerine bakınız.

Ek B – Çatışma ve acil durum bölgeleri: Bazı proje geliştiricilerinin, çatışma bölgelerinde, mülteci kamplarında veya acil durumlardan etkilenen alanlarda projelerin doğrulanması/doğrulanması için VVB’lerle sözleşme yapmada büyük zorluklar yaşadığını belirtir.

» Paydaş Danışma & Katılım Gereklilikleri

Bu belge, GS4GG İlkeler & Gereklilikleri ile uyumlu paydaş danışma ve katılımına ilişkin gereklilikleri belirler ve GS4GG kapsamında sertifikasyon arayan tüm proje faaliyetleri için (ve PoA’lar için CME tarafından) uygulanır. 12 Eylül 2022 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Danışma çerçevesinin merkezindeki tanımlar

Temel tanımlar şunları içerir:

• Uzman paydaş: kuruluş/süreç/faaliyet/bağlam hakkında belirli uzmanlık/bilgiye sahip kişiler; ilgili bağlama özgü mesleki/akademik/pratik deneyimi 10 yıldan fazla ise uzman sayılır (yüksek akademik nitelikler tercih edilir, ancak gerekli olmadığı gerekçelendirilebilir).

• Marjinalleştirilmiş bireyler ve gruplar: dışlanma/ayrımcılık yaşayan ve tam katılım sağlayamayan gruplar (örnekler: kadınlar, gençler, yoksul topluluklar, kayıt dışı sektör çalışanları, etnik azınlıklar, yerli halklar, engelli/yaşlı kişiler ve LGBTQ topluluğu üyeleri).

• Anlamlı danışma: mümkün olduğunca erken başlayan, sürekli, yinelemeli ve iki yönlü bir süreç; paydaş kategorileri arasında temsil sağlayan; adil ve ayrımcı olmayan (daha yoksul/kırılgan paydaşlara söz veren); kapsam ve etki alanı konusunda şeffaf ve olgusal; geri bildirimleri teşvik eden; erişilebilir ve kültürel açıdan uygun formatlarda ilgili nesnel bilgilerin önceden açıklanmasına dayanan; geri bildirimlere yanıt veren; manipülasyon/zorlama/gözdağı içermeyen; ve ilgili yönleri kamuya açıklanan şekilde sistematik olarak belgelenen bir süreç.

• İlgili paydaş: yerel, etkilenen, ilgili ve uzman paydaşları kapsayan ortak bir terim.

• Paydaş danışması: paydaşların belirlenmesi, katılım planlaması, bilgilendirme, danışma/katılım, izleme ve geri bildirimlerin değerlendirilmesi ile proje ömrü boyunca şikâyetlerin ele alınmasını kapsayan geniş bir terim.

Temel danışma beklentileri (GS4GG gerekliliklerinde yansıdığı şekliyle)

İlkeler & Gereklilikler belgesine göre, GS4GG kapsamındaki paydaş danışması en az iki tur içermeli, en az bir zorunlu yüz yüze toplantı yapılmalı ve herkese açık en az bir aylık geri bildirim turu bulunmalıdır.

Uygulama beklentisi: Danışma, tek seferlik bir etkinlik değil; proje döngüsü boyunca (sürekli ve yinelemeli) yürütülen bir süreç olarak tanımlanır.

(Not: Tam Paydaş Danışma & Katılım belgesi, içindekiler alıntısında görüldüğü üzere uzman paydaş katılımı ve PoA/VPA dokümantasyonu gibi ek bölümler de içerir.)

» Koruma (Safeguarding) İlkeleri & Gereklilikleri

Bu koruma belgesi; iklim ve kalkınma projelerinin çok boyutlu olduğunu ve çevresel, sosyal ve ekonomik etkiler yaratabileceğini kabul eder. Bu nedenle, olası olumsuz etkileri doğru zamanda belirlemek ve azaltmak için koruma önlemleri oluşturulmalıdır. Belge, projelerin koruma ilkelerine göre değerlendirilmesi sürecini açıklar.

Yayın tarihi: 29/06/2023; Sürüm: 2.1; bir sonraki planlı güncelleme 18/06/2025.

Kapsam ve uygulanabilirlik

Koruma önlemleri; müdahalelerin tek boyutlu olmaması nedeniyle gerekli görülür. Güvenilir koruma önlemleri, istenmeyen olumsuz sonuçları belirlemeye/önlemeye/azaltmaya, kalkınma çıktılarının zedelenmemesini sağlamaya ve iklim eylemi için kamu desteği kazanmaya yardımcı olur. Koruma ilkeleri, birçok uluslararası çerçeveden türetilmiştir (UNDP SES 2021; UNEP çerçevesi 2020; IFC performans standardı 2021; FAO çerçevesi 2022).

Belge, tüm proje döngüsü boyunca bir faaliyetin karşılaması gereken üst düzey koruma ilkelerini (Tablo 1) ve gereklilikleri ortaya koyar; proje geliştiricilerine riskleri ve olumsuz sonuçları belirleme/değerlendirme ve riskleri önlemek veya en aza indirmek için azaltım stratejileri benimseme konusunda rehberlik eder.

Yürürlüğe giriş

Sürüm 2.1, yayın tarihinden 90 gün sonra, yani 29 Eylül 2023 tarihinde yürürlüğe girer. VVB ile proje geliştirici/CME arasındaki sözleşmenin yürürlük tarihinden sonra imzalandığı faaliyetlerde tam uyum zorunludur.

Koruma ilkeleri (Tablo 1)

Dokuz ilke listelenir:

• Sosyal: (1) İnsan Hakları; (2) Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadınların Güçlendirilmesi; (3) Toplum Sağlığı ve Güvenliği; (4) Kültürel Miras, Yerli Halklar, Yerinden Edilme ve Yeniden Yerleşim; (5) Yolsuzluk

• Ekonomik: (6) Ekonomik Etkiler

• Çevresel/Ekolojik: (7) İklim ve Enerji; (8) Su; (9) Çevre, Ekoloji ve Arazi Kullanımı

Gereklilikler (Bölüm 4): genel yükümlülükler, uzman paydaşlar, kanıt

Genel gereklilikler (4.1)

Tüm GS4GG faaliyetleri (projeler/PoA’lar/VPA’lar) şunları yapmalıdır:

• proje başlangıcında bir koruma değerlendirmesi yapmak ve koruma gerekliliklerine uygun şekilde uygulamak;

• tasarım sertifikasyonundan önce doğrulanmış tasarım dokümanlarına olumsuz etkileri en aza indirmeye/ele almaya yönelik tedbirleri dâhil etmek;

• her doğrulamada uygulanan tedbirler ve risk durumu hakkında izleme raporlarında bilgi vermek;

• proje döngüsünün herhangi bir aşamasında kaydedilen uyum ve koruma ilkeleriyle ilgili tüm şikâyetleri raporlamak.

Projeler, uygulanabilir ulusal mevzuata (ev sahibi ülkenin uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülükleri dâhil) uymalıdır; ev sahibi ülke gereklilikleri bu belgeden farklıysa, daha sıkı olan gereklilik geçerlidir.

Uzman paydaş gereklilikleri (4.2)

Birçok koruma ilkesi, bağımsız uzman paydaş görüşü ve tavsiyeleri gerektirir; bu gereklilikler koruma şartlarında ve/veya faaliyet gerekliliklerinde çeşitli yerlerde tanımlanmıştır. Uygulanabilir olduğunda, uzman görüşü alınmalı ve proje dokümantasyonuna dâhil edilmelidir.

Destekleyici dokümanlar ve kamuya açıklama (4.3)

Uyumu göstermek için doğrulayan/doğrulayıcı kuruluşa kanıt sunulmalıdır; kanıt farklı biçimlerde olabilir (örn. ulusal/uluslararası standartlara göre ÇED). Destekleyici dokümanlar/kanıt, mümkün olduğunda kamuya açık olarak sunulmalıdır.

Değerlendirme prosedürü (Bölüm 5) ve istisnalar (Bölüm 6)

Koruma değerlendirme prosedürü; ilkeler, değerlendirme soruları ve gereklilikleri içerir. Tüm soruların yanıtlanması, tüm ilke/gerekliliklere uyumun gösterilmesi ve olumsuz etkilerin önlenmesi/azaltılması için tedbirlerin sunulması zorunludur.

Bazı koşullarda bir ilke/gereklilik için istisna talep edilebilir; Gold Standard, takasların (trade-off) anlaşılmasını ve gösterilmesini teşvik eder. Kaçınılmaz olumsuz etkiler gereklilikleri aşıyorsa, proje kabul edilmeyebilir.

İlke bazında gereklilikler (P.1–P.9) — ana bölümler

P.1 İnsan hakları

Gold Standard, insan haklarının merkezi rolünü kabul eder ve devlet yükümlülüklerinin ve temel insan hakları anlaşmalarının ihlaline katkıda bulunan faaliyetleri tanımaz/desteklemez; hesap verebilirlik, hukukun üstünlüğü ve ayrımcılık yapmama ilkelerini destekler.

P.2 Toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadınların güçlendirilmesi

Gold Standard, toplumsal cinsiyet eşitliğini ve kadınların güçlendirilmesini teşvik eder; ayrımcılığa/eşitsizliklere katkıda bulunan faaliyetleri tanımaz ve SDG 5 ile Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Gereklilikleri Kılavuzuna bağlanır.

P.3 Toplum sağlığı ve güvenliği

Gold Standard, proje döngüsü boyunca etkilenen toplum sağlığı ve güvenliği üzerindeki olumsuz etkilerin öngörülmesini/önlenmesini ister ve çalışanlar için güvenli ve sağlıklı çalışma koşullarını zorunlu kılar.

P.4 Kültürel miras, yerli halklar, yerinden edilme ve yeniden yerleşim (ve arazi mülkiyeti)

Görünen temel gereklilikler şunları içerir:

• fiziksel/ekonomik yerinden edilme söz konusu olduğunda, proje uluslararası en iyi uygulamalarla uyumlu yeniden yerleşim ve/veya geçim kaynakları eylem planlarını entegre etmeli ve bunlar etkilenen kişilerle tam istişare/anlaşma içinde geliştirilmelidir; uzman paydaş tavsiyeleri alınmalı ve dâhil edilmelidir.

• Arazi mülkiyeti: mülkiyet haklarını etkileyen alanları/konuları (reform/düzenleme/kayıt vb.) belirlemek ve yasal/örfi haklara saygı göstermek/korumak; özel kültürel/ekolojik/ekonomik/dini/ruhsal önemleri gözetmek; yasal değişiklikler mevzuata uygun olmalı ve proje öncesinde ihtilafları çözmelidir; değişiklikler FPIC ile kabul edilmelidir; tasarım sertifikasyonunun tamamlanması için proje sınırı boyunca ihtilafsız tapu gerekir; uzman görüşleri/tavsiyeleri alınmalı ve dâhil edilmelidir; ayrıca bir şikâyet mekanizması bulunmalıdır.

• Yerli halklar: etki alanında etkilenebilecek tüm yerli toplulukları belirlemek; haklar, topraklar, bölgeler, toplumsal cinsiyet ilişkileri ve kaynaklar üzerindeki etkiler dâhil çevresel ve sosyal analiz yapmak; proje zorla tahliyeye neden olmamalı ve geleneksel olarak sahip olunan/işgal edilen/kullanılan topraklar/kaynaklar/bölgeler üzerinde kolektif sahip olma/kullanma/geliştirme/kontrol haklarını tanımalı ve saygı göstermelidir.

P.5 Yolsuzluk

Koruma ilkeleri arasında bağımsız bir “yolsuzluk” ilkesi olarak listelenir.

P.6 Ekonomik etkiler

Ayrı bir ilke bölümü olarak listelenir.

P.7 İklim ve enerji

Ayrı bir ilke bölümü olarak listelenir.

P.8 Su

Ayrı bir ilke bölümü olarak listelenir.

P.9 Çevre, ekoloji ve arazi kullanımı

Ayrı bir ilke bölümü olarak listelenir.

(Ek 1, toplumsal cinsiyet eşitliği için gösterilen ayrıntılı kontrol listeleri gibi detaylı soru kontrol listelerini de içeren koruma değerlendirme sorularını barındırır.)

» Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Gereklilikleri & Kılavuzları

Bu kılavuz belge, GS4GG kapsamında Toplumsal Cinsiyete Duyarlı (Gender Sensitive) ve (talep edilirse) Toplumsal Cinsiyete Duyarlı ve Dönüştürücü (Gender Responsive) sertifikasyon için gereklilikleri ve pratik yönlendirmeyi tanımlar. VVB gerekliliklerini ve ek kaynakları içerir; ayrıca toplumsal cinsiyete duyarlı/dönüştürücü sertifikasyonun, SDG 5 ve diğer toplumsal cinsiyetle ilgili SDG’ler kapsamında sertifikalı SDG etkileri iddia edilmesiyle bağlantılı olduğunu açıklar.

Yapı ve tanımlar

İçindekiler kısmında; kapsam/uygulanabilirlik; gereklilikler (adım 1–3 ile toplumsal cinsiyete duyarlı; adım 4–5 ile toplumsal cinsiyete duyarlı ve dönüştürücü); VVB gereklilikleri; kılavuzlar (her adım için ayrıntılı yönlendirme) ve “Toplumsal cinsiyet göstergeleri nedir?” ile kaynaklar/araçlar gibi ekler yer alır.

Tanımlar; ajans (agency), güçlenme (beş bileşeniyle), toplumsal cinsiyet, toplumsal cinsiyet eşitliği, toplumsal cinsiyet adaleti, toplumsal cinsiyete duyarlı ve dönüştürücü, toplumsal kapsayıcılık gibi terimleri içerir; kaynaklar GCF toplumsal cinsiyet politikası ve GEF eklerinden alınmış/uyarlanmıştır.

Kapsam ve uygulanabilirlik

Tüm GS4GG faaliyetleri (projeler, PoA’lar, VPA’lar) şunlara uyumu göstermelidir:

• Toplumsal Cinsiyete Duyarlı sertifikasyon gereklilikleri (Bölüm 2.1) ve

• Toplumsal Cinsiyete Duyarlı ve Dönüştürücü sertifikasyon gereklilikleri (Bölüm 2.2) — SDG 5 ve toplumsal cinsiyet boyutlarını kapsayan diğer ilgili SDG’ler altında sertifikalı SDG etkileri talep ediliyorsa.

Toplumsal cinsiyete duyarlı ve dönüştürücü sertifikasyon, GS4GG’ye geçiş yapan önceki Gold Standard sürümleri veya diğer standartlar (örn. CDM) kapsamında kayıtlı projelere geriye dönük uygulanamaz; ancak yeni bir VPA, tüm gereklilikleri karşıladığı takdirde bu sertifikasyon yoluna girebilir.

Gereklilikler (Bölüm 2)

Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Sertifikasyon (2.1) — zorunlu asgari temel

GS4GG sertifikasyonu arayan tüm projeler: (a) proje tasarımında toplumsal cinsiyet perspektifinden genel toplumsal bağlamı dikkate almalı; (b) İlke 2 – Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadınların Güçlendirilmesi ile uyumlu olmalı; (c) paydaş danışmasını Paydaş Danışma & Katılım gerekliliklerine uygun yürütmelidir.

Belge, toplumsal cinsiyete duyarlı sertifikasyonu şu şekilde yapılandırır:

• Adım 1: Temel bağlam

• Adım 2: Koruma ilkeleri değerlendirmesi

• Adım 3: Paydaş danışması

Toplumsal Cinsiyete Duyarlı ve Dönüştürücü Sertifikasyon (2.2) — SDG 5 sertifikalı etkiler talep edildiğinde zorunlu

Toplumsal cinsiyete duyarlı ve dönüştürücü sertifikasyon şu şekilde yapılandırılır:

• Adım 4: Toplumsal cinsiyet analizi ve baz çizgi belirleme

• Adım 5: Proje hedeflerini belirleme ve değişimi ölçme 

Yol ifadesi: Toplumsal cinsiyete duyarlı yaklaşım tüm projeler için zorunludur; SDG 5 (ve diğer toplumsal cinsiyetle ilgili SDG’ler) altında sertifikalı SDG etkileri talep edildiğinde toplumsal cinsiyete duyarlı ve dönüştürücü yaklaşım zorunludur.

VVB için gereklilikler (Bölüm 3)

İçindekiler, VVB’lerin toplumsal cinsiyete duyarlı/dönüştürücü uygunluğu değerlendirmesine ilişkin özel bir bölüm olduğunu göstermektedir.

Kılavuzlar (Bölüm 4) — adımların hayata geçirilmesi

Kılavuzlar bölümü, aşağıdakiler için uygulama yönlendirmesi sağlar:

• toplumsal cinsiyete duyarlı adımlar (temel bağlam, koruma değerlendirmesi, paydaş danışması) ve

• toplumsal cinsiyete duyarlı ve dönüştürücü adımlar (toplumsal cinsiyet analizi/baz çizgi, hedefler/ölçüm).

Toplumsal cinsiyet göstergeleri ve kaynaklar/araçlar ekleri, göstergelerin seçimi ve tanınmış araçların uygulanması için ek teknik destek sunar.

» İddia Kılavuzları

Bu belge, proje geliştiricilerinin, sponsorların ve fon yöneticilerinin ilk listelemeden başlayarak ihraç edilmiş ürünlerin (örn. GSVER’ler) kullanımına kadar hangi iddialarda bulunabileceğine ilişkin ilke ve yönlendirmeleri sunar. İki geniş iddia kategorisini ele alır:

1. Sertifikasyon süreci iddiaları (statü ve gerekliliklere uygunluk) ve
2. Ürün iddiaları (ürün alıcıları/kullanıcıları için birimlendirilmiş sertifikalı etkileri temsil eden).

Ayrıca, Gold Standard logosunu kullanmak ve Gold Standard ile ilgili herhangi bir iddiada bulunmak için tüm kullanıcıların Gold Standard Şartlar & Koşullarını imzalaması gerektiğini belirtir.

Sertifikasyon süreci aşamaları ve izin verilen iddialar

Listeleme

Listelenmiş bir proje/fon, Impact Registry’de kamuya açık şekilde listelenir ancak henüz sertifikalı değildir. Listelenmiş statü sertifikasyon anlamına gelmez ve tasarım incelemesinde veya devam eden doğrulama/performans incelemesinde başarıyı garanti etmez. Projeler/fonlar “Gold Standard listelenmiş” olduklarını söyleyebilir, ancak ne projenin ne de etkilerinin bağımsız VVB veya Gold Standard tarafından sertifikalandırılmadığını şeffaf biçimde açıklamalıdır.

Tasarım Sertifikasyonu

Tasarım sertifikalı bir proje/fon, doğrulama ve tasarım incelemesi prosedürlerini tamamlamış ve Impact Registry’de kayıtlıdır. Geliştiriciler/fon yöneticileri “Gold Standard Sertifikalı Tasarım” iddiasında bulunabilir. Bu, şunları ifade eder:

• tasarım/planlama GS4GG gerekliliklerini (koruma, paydaş katılımı, SDG gereklilikleri) karşılar ve uyumlu bir izleme planı vardır;

• tasarım ve öngörülen etki değerlendirmesi akredite/onaylı VVB (ve bazı mikro ölçek durumlarında Gold Standard tarafından atanan sertifikasyon kuruluşu) tarafından doğrulanmıştır;

• tasarım incelemesi onaylı bir sertifikasyon kuruluşu tarafından tamamlanmış ve TAC/STK destekçileri tarafından bağımsız incelemeye tabidir.

Tasarım sertifikalı statü; etkilerin gerçekleştiği veya gerçekleşeceği ya da elde edilmiş olarak doğrulanıp/sertifikalandırıldığı anlamına gelmez veya bunu ima etmez; ayrıca projenin üçüncü taraf kapsamlarında kullanılmak üzere yetkilendirildiği anlamına da gelmez.

Performans Sertifikasyonu

Performans sertifikasyonu, proje/fonun uygulamadan sonra doğrulama ve performans incelemesinden geçtiği anlamına gelir. Geliştiriciler/fon yöneticileri “Gold Standard Sertifikalı Proje” veya “Gold Standard Sertifikalı Fon” iddiasında bulunabilir.

Proje geliştiricileri için Gold Standard sertifikalı proje; gerekliliklerin (koruma, paydaş katılımı, SDG gereklilikleri) karşılandığı ve izleme planının takip edildiği; iddia edilen etkilerin gerçek olduğu; etkilerin uygun metodoloji/ürün gerekliliklerine göre doğrulandığı anlamına gelir.

Alıntı, sertifikalı projelerin paydaş kapsayıcılığı ve koruma yönetimi gibi unsurların sertifikasyonunu da iddia edebileceğini (daha ayrıntılı yönlendirmelerin görünür kısmın ötesinde devam ettiğini) belirtir.

Gold Standard for the Global Goals (GS4GG) Kapsamında Uyarlama Bildirimi

Bu metin, Gold Standard for the Global Goals (GS4GG) tarafından belirlenen yönergelere uygun olarak uyarlanmıştır. Şeffaflık, hesap verebilirlik ve uyum sağlama çabalarımız kapsamında, Gold Standard içeriğini dikkatle inceleyip metne dâhil ettik. Bu uyarlama süreci, yüksek kaliteli ve doğru bilgi sunma taahhüdümüzü yansıtır ve sunulan bilgilerin uluslararası düzeyde tanınan standartlara uygun olmasını sağlar.