ISO 14065 Karbon Emisyonlarını Doğrulayan Kuruluşlar

» ISO 14065:2020’nin Amacı ve Kapsamı

• Standart, çevresel bilgi beyanlarının geçerlenmesi ve doğrulanmasını gerçekleştiren kuruluşlar için ilkeleri ve gereklilikleri belirtir.

• Geçerleme veya doğrulama yapan kuruluşlar için geçerlidir:

  • sera gazı (GHG) beyanları ve karbon envanterleri;

  • çevresel ayak izleri (ör. ürünlerin karbon ayak izi);

  • çevresel performans göstergeleri;

  • sürdürülebilirlik raporlarındaki çevresel bilgiler;

  • yeşil tahviller, iklim finansmanı ve diğer finansal araçlarla bağlantılı bilgiler.

• ISO 14065, ISO/IEC 17029’un sektörel bir uygulamasıdır ve geçerleme/doğrulama kuruluşları için genel çerçeveye çevresel ve iklime özgü gereklilikler ekler.

• Kuruluşlar birinci, ikinci veya üçüncü taraf olabilir ve şunları sağlayabilir:

  • yalnızca geçerleme;

  • yalnızca doğrulama;

  • hem geçerleme hem doğrulama;

  • mutabık kalınan prosedürler (AUP) kapsamında, bir görüş bildirmeden.

Kısacası, ISO 14065, karbon ve çevresel verileri onaylayan kuruluşların nasıl çalışması gerektiğini tanımlar; böylece sonuçlarına düzenleyiciler, yatırımcılar ve diğer kullanıcılar güvenebilir.

» Temel Terimler ve Kavramlar

ISO 14065, çevresel geçerleme ve doğrulamayı yapılandıran bir dizi tanımlı terime dayanır:

• Çevresel bilgi – çevresel koşullar veya çevresel performansla ilgili nitel veya nicel bilgi (ör. GHG emisyonları ve uzaklaştırmaları, çevresel ayak izleri, çevresel raporlar).

• Çevresel bilgi beyanı – çevresel bilginin bir beyanı; tek bir zaman noktasına veya bir döneme ilişkin olabilir ve açıkça tanımlanabilir olmalı ve kriterlere göre değerlendirilmeye uygun olmalıdır.

• Çevresel bilgi programı – çevresel bilgi beyanlarının nasıl hazırlandığını ve uygulanabildiği durumlarda nasıl geçerlendiğini veya doğrulandığını düzenleyen kurallar ve prosedürler.

• Müşteri – geçerleme veya doğrulama talep eden kuruluş veya kişi.

• Sorumlu taraf – çevresel bilgi beyanından ve destekleyici bilgilerden sorumlu kişi(ler).

• Hedeflenen kullanıcı – kararları için çevresel bilgilere dayanan birey veya kuruluş (örneğin düzenleyiciler, yatırımcılar, kamu otoriteleri, müşteriler).

• Geçerleme ve doğrulama faaliyetlerine bağlı terimler şunları içerir:

• Doğrulama – bir çevresel bilgi beyanının tarihsel verilere dayanarak değerlendirilmesi; beyanın önemli ölçüde doğru olup olmadığını ve tanımlı kriterlere uygunluğunu belirlemek için yapılır.

• Geçerleme – gelecekteki sonuçlara ilişkin çevresel bilgiyi destekleyen varsayımların, yöntemlerin ve sınırlamaların makul olup olmadığının değerlendirilmesi (ör. projeksiyonlar).

• Güvence düzeyi – hedeflenen kullanıcıların beyana duyabileceği güven derecesi (genellikle “sınırlı” veya “makul” güvence).

• Önemlilik / önemli yanlış beyan – hataların veya eksikliklerin hedeflenen kullanıcıların kararlarını etkileyip etkileyemeyeceği.

• Kriterler – çevresel bilgi beyanının değerlendirildiği referans olarak kullanılan politika, prosedür veya gereklilikler (ör. ISO 14064-1/-2/-3, program kuralları, yasalar, iç prosedürler).

• Geçerleme/doğrulama görüşü – beyan üzerine verilen resmi yazılı beyan (değiştirilmemiş, değiştirilmiş, olumsuz veya bazı durumlarda çekince konulan). Ek A, görüş türlerini listeler ve bunları farklı programlarla ilişkilendirir.

• Olgusal bulgular raporu – hiçbir görüş ve hiçbir güvence sağlanmayan bir AUP görevlendirmesinin belgelendirilmiş çıktısıdır; Ek C örnekler verir.

» Geçerleme ve Doğrulama Kuruluşları için İlkeler

Standart, ISO/IEC 17029’un genel ilkelerini izler ve iki açık kavram ekler:

• İhtiyatlılık – kuruluşlar karşılaştırılabilir alternatifleri değerlendirirken, temkinli biçimde orta yolu seçer.

• Mesleki şüphecilik – önemli yanlış beyanlara yol açabilecek koşulları tanıyan ve kanıtların eleştirel değerlendirilmesini talep eden bir tutumdur.

Bu ilkeler, geçerleme/doğrulama süreci boyunca nesnellik, tarafsızlık, tutarlılık ve güvenilirliği destekler.

» Genel, Yapısal ve Kaynak Gereklilikleri

Genel gereklilikler

Kuruluşlar şunları yapmalıdır:

• belgelendirilmiş yasal statüye ve uygun olduğu durumlarda mülkiyet ve kontrole sahip, açıkça tanımlanmış bir tüzel kişi olmak;

• düzenledikleri geçerleme/doğrulama görüşleri ve AUP raporlarından sorumluluk almak;

• operasyonel faaliyetlerden bağımsız mekanizmalar aracılığıyla tarafsızlığı yönetmek; çıkar çatışmalarını belirlemek ve ele almak;

• ISO/IEC 17029 ile uyumlu şekilde sorumluluk konusunu ele almak.

Yapısal gereklilikler

Kuruluşta şunlar bulunmalıdır:

• üst yönetimin rolleri ve sorumlulukları dâhil, belgelendirilmiş bir organizasyon yapısı;

• tüm lokasyonlardaki faaliyetlerin standardı ve ilgili programları izlemesini sağlayan operasyonel kontrol süreçleri.

Kaynak gereklilikleri

ISO 14065, insan kaynakları ve destek kaynakları için ayrıntılı beklentiler belirler:

• Personel – doğrulayıcılar, geçerleyiciler, teknik uzmanlar, gözden geçirenler ve diğerleri; kuruluş ve ilgili programlar tarafından tanımlanan yetkinlik, etik ve deneyim gerekliliklerini karşılamalıdır.

• Kuruluş, aşağıdakileri içeren bir yetkinlik yönetim süreci sürdürmelidir:

  • program ve sektör bazında gerekli yetkinlikleri tanımlamak;

  • ekiplerin toplu olarak gerekli tüm becerilere sahip olmasını sağlamak;

  • performansın periyodik izlenmesi;

  • gerektiğinde iç veya dış uzmanlığa erişim.

• Geçerleme/doğrulama ekipleri şunları yapabilmelidir:

  • uygulanabilir programları ve uygunluk kurallarını anlamak;

  • faaliyetleri, teknolojileri, verileri, izleme yöntemlerini ve raporlamayı değerlendirmek;

  • veri sistemlerini, riskleri, yanlış beyanları ve uygunsuzlukları değerlendirmek;

  • müşteriler ve hedeflenen kullanıcılarla etkili iletişim kurmak.

• Ekip lideri, ekibi yönetebilme, görevlendirmeleri planlayıp yürütebilme ve denetim tarzı faaliyetlere liderlik edebilme kapasitesine sahip olmalıdır.

• Dış kaynak kullanımı ISO/IEC 17029 kapsamında izinlidir; ancak kuruluş sorumluluğu üzerinde tutar ve dış kaynaklı çalışmaları kontrol etmelidir.

» Geçerleme Programı

Kuruluşlar bir veya daha fazla çevresel bilgi, geçerleme veya doğrulama programı (ör. GHG şemaları, yeşil tahvil programları, ESG açıklama çerçeveleri) kapsamında faaliyet gösterebilir. ISO 14065, bu standart ve ISO/IEC 17029’a ek olarak program kurallarına uymalarını gerektirir.

Programlar uluslararası, bölgesel, ulusal, sektöre özgü veya kurumsal olabilir ve kendileri de birlikte ISO 14065 gerekliliklerini karşılayan standart setlerine dayanabilir.

» Süreç Gereklilikleri (Madde 9)

ISO 14065, ISO/IEC 17029’un süreç yapısını benimser ve sektöre özgü ayrıntılar ekler.

Görevlendirme öncesi

• Kuruluş, görevlendirmeyi kabul edip edemeyeceğini ve beyan ile kriterlerin uygun olup olmadığını kontrol eder.

• Görevlendirme türü (doğrulama, geçerleme, AUP veya bir kombinasyon) belirlenmelidir.

Görevlendirme

• Resmî bir görevlendirme sözleşmesi (çoğu zaman bir sözleşme) yapılır.

• Müşteri, görüşün geçerliliğini etkileyebilecek herhangi bir olguyu kuruluşa bildirmelidir.

Planlama
Ekip, bir geçerleme/doğrulama planı ve bir kanıt toplama planı hazırlar; buna şunlar dâhildir:

• çevresel bilgi beyanının stratejik analizi;

• kriterlere uygunsuzluk riskinin değerlendirilmesi;

• tanımlanmış güvence düzeyi ve önemlilik;

• planların ekip lideri tarafından onaylanması ve herhangi bir değişikliğin resmî olarak kontrol edilmesi (ör. kapsam, zamanlama veya kanıt kaynakları değişirse).

Yürütme

• Kanıtlar, ISO/IEC 17029’a uygun olarak ve GHG çalışmaları için ISO 14064-3’e (Ek E aracılığıyla) uygun olarak toplanır ve değerlendirilir.

Gözden geçirme

• Gözden geçirme, görevlendirmenin planlanması veya yürütülmesine dâhil olmayan kişiler tarafından yapılır.

• Gözden geçirme şunları doğrular:

  • ekip yetkinliği;

  • planlamanın yeterliliği (hedefler, kapsam, önemlilik, risk değerlendirmesi, kanıt planı);

  • önemli bulguların ele alınması (yanlış beyanlar, uygunsuzluklar);

  • taslak görüşün uygunluğu;

  • çevresel bilgi beyanının gerçeğe uygun sunulup sunulmadığı ve kriterlere uygunluğu.

Görüşe karar verilmesi ve görüşün yayımlanması

• Görüşe ilişkin karar, planlama ve yürütmeden bağımsız personel tarafından alınır; bu kişi gözden geçiren kişi olabilir.

• Olası sonuçlar şunları içerir:

  • değiştirilmemiş görüş (çevresel bilgi önemli ölçüde doğrudur ve kriterlere uygundur);

  • değiştirilmiş görüş (önemli ancak yaygın olmayan sorunlar veya programa özgü gereklilikler);

  • olumsuz görüş (yaygın yanlış beyanlar);

  • çekince konulan görüş – yeterli ve uygun kanıt elde edilemediğinde. Ek A, yanlış beyanın türünü ve kapsamını görüş türüyle ilişkilendirir.

• Tarihsel bilginin doğrulanması için, çekince konulmadıkça veya görevlendirme AUP olmadıkça güvence sağlayan bir görüş yayımlanmalıdır. Geleceğe dönük bilginin geçerlenmesi için ise, çekince konulmadıkça varsayımların, yöntemlerin ve sınırların makullüğüne ilişkin bir görüş gereklidir.

• Görüş belgesi şunları belirtmelidir:

  • çevresel bilgi faaliyeti (kuruluş, proje, ürün, yatırım vb.);

  • sorumlu taraf;

  • beyanın hazırlanması ve geçerlenmesi/doğrulanması için kullanılan kriterler;

  • tahminler için, fiilî sonuçların tahminlerden farklı olabileceğine dair bir not.

Yayımdan sonra: itirazlar, şikayetler ve kayıtlar

• Kuruluş şunları ele almalıdır:

  • görüş yayımlandıktan sonra ortaya çıkan olgular;

  • kararlarıyla ilgili itirazlar;

  • faaliyetlerine ilişkin şikayetler;

  • ISO 14065 ve program gerekliliklerine uygunluğu gösteren kayıtlar.

» Bilgi, İletişim ve İşaretlerin Kullanımı

Madde 10, bilginin nasıl yönetildiğini açıklar:

• Sunulan hizmetler ile şikayet ve itiraz prosedürleri gibi belirli bilgiler kamuya açık olmalıdır.

• Kuruluş, görüşlerin durumunu (düzenleyenin kimliği, düzenleme tarihi, revizyon durumu) doğrulayabilmelidir.

• Müşterilere, gerekli durumlarda geçerleme/doğrulama sürecinin açıklaması dâhil olmak üzere, süreç ve sonuçlara ilişkin yeterli bilgi sağlanmalıdır.

• Geçerleme/doğrulamaya atıf ve işaretlerin kullanımı yanıltıcı olmamalıdır:

  • müşteriler, görüşleri, raporları, işaretleri, logoları veya etiketleri hedeflenen kullanıcıları yanıltacak veya kuruluşun itibarına zarar verecek şekilde kullanmamalıdır;

  • kısa biçimli atıflar (ör. “doğrulandı”), Ek B’de gösterildiği üzere, kapsamı ve güvence düzeyini açıklayan uzun biçimli atıflarla ilişkilendirilmelidir.

• Gizlilik yükümlülükleri, ISO/IEC 17029 ve varsa program kurallarıyla tutarlı şekilde sürdürülmelidir.

Yönetim sistemi gereklilikleri

Kuruluşlar, kaliteyi ve tutarlılığı destekleyen bir yönetim sistemi işletmelidir:

• düzenli yönetim gözden geçirmeleri (en az yılda bir, gözden geçirmeler arasında 15 aydan fazla olmamak üzere);

• benzer aralıklarla iç denetimler;

• uygunsuzluklara yanıt olarak düzeltici faaliyetler;

• riskler ve fırsatların ele alınmasına yönelik süreçler;

• kontrollü belgelendirilmiş bilgi.

Bu sistem, ISO 14065 ve ISO/IEC 17029 gereklilikleri karşılandığı sürece mevcut kalite veya çevre yönetim sistemleriyle entegre edilebilir.

» Belirli Uygulamalar İçeren Ekler (GHG, Yeşil Tahviller, İklim Finansmanı)

ISO 14065, özellikle karbon muhasebesi ve iklimle ilgili çalışmalar açısından önemli birkaç ek içerir:

• Ek A (bilgilendirici) – görüş türleri ve yanlış beyanların ile önemliliğin görüş biçimleriyle nasıl ilişkilendirildiği.

• Ek B (bilgilendirici) – geçerlenmiş/doğrulanmış beyanlara atıflar ve işaretlerin kullanımı için kurallar ve örnekler; ürün yaşam döngüsü örnekleri ve karma görevlendirmeler (doğrulama + AUP) dâhil.

• Ek C (bilgilendirici) – AUP görevlendirmeleri için örnek olgusal bulgu raporları (ör. ozon incelten maddelerin imhası, yeşil tahviller).

• Ek D (normatif) – yeşil tahvil ve yeşil kredi geçerleme/doğrulaması ile AUP için ek gereklilikler, buna şunlar dâhildir:

  • yetkinlik ve süreç için ISO 14030-4’ün uygulanması;

  • ISO 14030-4’ün ISO 14064-3 ile birlikte kullanılabilmesi veya ISAE 3000/ISRS 4400’ün kullanılabilmesi seçeneği.

• Ek E (normatif) – sera gazı geçerleme/doğrulaması ve AUP için ek gereklilikler; şunları kapsar:

  • ISO 14066 kapsamındaki yetkinlikler;

  • ekibin GHG programları, uygunluk ve yasal gereklilikler hakkında bilgisi;

  • baz çizgiler, ilavecilik, sızıntı, kalıcılık dâhil olmak üzere projeler, kuruluşlar ve ürünler konusunda uzmanlık;

  • ISO 14067’ye göre ürünlerin karbon ayak izinin doğrulanmasına ilişkin özel kurallar;

  • GHG görüşleri için ISO 14064-3’ün zorunlu kullanımı ve dış kaynak kullanımı için koşullar.

• Ek F (normatif) – iklim değişikliğiyle ilgili yatırımlar ve finansman faaliyetleri için ek gereklilikler; ISO 14097’ye atıf yapılmasını gerektirir ve ISO 14097’nin ISO 14064-3 veya ISAE 3000/ISRS 4400 ile kullanılmasına ilişkin seçenekler sunar.

Bu ekler, ISO 14065’i karbon emisyonlarının geçerlenmesi, karbon ayak izinin doğrulanması, yeşil tahvil etiketlemesi ve iklimle ilgili finansal açıklamalar ile doğrudan ilişkilendirir.

ISO – Uluslararası Standardizasyon Örgütü kapsamında Uyarlama Bildirimi

Bu metin, ISO – International Organization for Standardization tarafından belirlenen kılavuzlara uygun olarak uyarlanmıştır. Şeffaflık, hesap verebilirlik ve uyum sağlama çabalarımız kapsamında ISO’yu dikkatle gözden geçirdik ve dâhil ettik. Bu uyarlama süreci, yüksek kaliteli ve doğru bilgiye olan bağlılığımızı yansıtır ve sunulan bilgilerin uluslararası kabul görmüş standartlara uygun olmasını sağlar.